Ga naar de hoofdcontent Pijl naar beneden icoon
Frank Verschuur

Frank Verschuur

adviseur organisatie-innovatie

E-health vergt sociale innovatie

Gezondheid en kwaliteit van leven zijn de afgelopen decennia enorm verbeterd. Daaraan heeft de ontwikkeling van de zorg belangrijk bijgedragen. Toch staan de kwaliteit en toegankelijkheid van de zorg onder druk door toegenomen kosten.

Fundamentele vernieuwing van de organisatie van de zorg is nodig om de prestaties van het hele systeem te verbeteren.
In deze blog aandacht voor de rol van nieuwe technologie hierin.

Je ziet een illustratie in inkt en aquarelverf. Midden op de tekening staat een sterke, vrolijke voetballer in voetbal-outfit op het punt een voetbal een flinke trap te geven. Om zijn rechterpols draagt hij een horloge. Of iets wat daarop lijkt. Uit het ‘horloge’ lopen allemaal rode lijnen die uitkomen in verschillende apps: de cardioloog-app, de huisarts-app, de app-leefstijl-coach, de vriendengroep app, de hart-app, een app waarop een blote voet staat afgebeeld, een voedings-app, een expertgroep-app, een wereldbol en een bloedwaarden-app. Deze verschillende apps zijn ook via rode lijnen met elkaar verbonden. Om en achter de voetballer langs zie je een rood web van lijnen, kriskras door elkaar, die alle partijen en de jongen met elkaar verbinden. Onder de voetballer staat: mijn gezondheidsteam 2030.
Illustratie: Leontine Hoogeweegen, www.tienstekenlab.nl

Banken zijn door toepassing van technologische innovatie in belangrijke mate een IT-bedrijf geworden. Gaat dit ook in de zorg gebeuren?

De zelforganiserende burger

Technologische ontwikkelingen bieden hét gereedschap voor de zelforganiserende burger. We zien het in de grafische industrie, waar we inmiddels zelf thuis onze drukkerij bedienen. In de bankensector, waar we thuis onze bankzaken regelen. In de detailhandel, waar we via het web onze inkopen doen en ook met de 3D-printer waarmee je straks zelf of bij de winkel om de hoek spullen kunt uitprinten.

Op steeds meer plekken in de zorg doen nieuwe technologieën, in de vorm van e-health, voorzichtig hun intrede. Tegelijkertijd constateren we dat de toepassing nog heel beperkt is (KPMG Health, ‘Wie doet het met wie’, 2018).

Kansen voor innovatie

In een sector als de zorg, waar zeer veel geld omgaat, liggen kansen voor innovatie. Technologische innovatie is daarmee een hefboom voor een beweging naar meer productiviteit door vergroting van het zelfsturend vermogen.

Hierdoor kunnen enorme kostenbesparingen en in potentie een enorme verbetering in kwaliteit worden bereikt door betere en snellere toegankelijkheid en kwaliteit van diagnostiek en behandeling.

Technologische innovaties in de zorg

Nieuwe technologie dient zich aan en zal onvermijdelijk leiden tot verandering van de zorg.

Als eerste noem ik allerlei vormen van telemonitoring, waarbij op afstand bijvoorbeeld zaken als bloeddruk, maar in de toekomst ook andere diagnostische informatie kunnen worden gemeten. Mensen met diabetes, COPD of hartfalen zullen zelf hun gezondheid kunnen verbeteren met deze technologie. Het hoeft nauwelijks betoog dat wanneer men zelfs een toekomstig hartinfarct kan signaleren de totale kosten van de zorg kunnen worden gereduceerd. Ook zal zorg op afstand, onder andere via beeldbellen, apps waarmee een communicatieplatform tussen zorgprofessionals en cliënten kan worden ingericht en ondersteund vermoedelijk sterk van invloed zijn op de taken van de professionals in de zorg.

Interessant zijn ook de netwerksystemen zoals bijvoorbeeld ParkinsonNet, HartNet Noord Nederland en DementieNet en voor psychische aandoeningen bijvoorbeeld PsychoseNet. Deze bieden cliënten en professionals vanuit meerdere disciplines de mogelijkheden eenvoudig en snel kennis en ervaring uit te wisselen. Daarnaast zijn er apps die direct ondersteunend kunnen zijn voor mensen met psychische aandoeningen of dementie.

Ook de beschikbaarheid van grote hoeveelheden data gaat vermoedelijk invloed hebben op de kwaliteit van de diagnostiek. Als cliënten zelf voor steeds meer zorgvragen kunnen beschikken over deze informatie, wordt de hulpverlener/dokter meer een coach die hem begeleidt tijdens de behandeling.

Kortom: de zorg kan dichterbij en met hogere kwaliteit worden aangeboden. Voor veelvoorkomende en chronische aandoeningen wordt dan het aanbod toegankelijker, goedkoper en gemakkelijker. Daarmee ontstaat meer financiële ruimte voor zeer complexe of meer zeldzame zorgvragen.

Nieuwe technologie op onvruchtbare grond?

Met nieuwe technologie alleen worden de gedroomde besparingen echter niet opgeleverd. Wanneer alle voorzieningen (mensen en middelen) voor bijvoorbeeld signalering en diagnostiek in de zorginstellingen ongewijzigd blijven wordt er nergens bespaard.

Wanneer mogelijkheden van telemonitoring en zorg op afstand blijven bestaan zonder dat de traditionele consulten en spreekuren worden afgebouwd worden besparingen niet gerealiseerd. Wanneer analyses van databestanden aanwijzingen geven voor andere aanpak van gezondheidsproblemen, maar betrokken professionals vertalen dit niet in hun werkwijze dan zullen investeringen hierin spoedig ophouden.

Bij netwerksystemen zijn het wel de mensen in dit netwerk die bereid moeten zijn kennis en ervaring te delen, hiervan te leren, nieuwe kennis te ontwikkelen en deze toe te passen. Dat vraagt een verandering in de wijze van werken en samenwerken met professionals binnen wijken en regio’s met heel verschillende beroepsachtergronden en samenwerking met cliënten meer gebaseerd op gelijkwaardige kennisuitwisseling en gezamenlijke besluitvorming dan op basis van eenzijdige expertise.

Kortom: technologische innovatie rendeert alleen als er ook veranderingen in de organisatie van de zorg worden doorgevoerd.

Fusies en overnames voeren de druk op

Een mogelijke aanwijzing voor een ophanden zijn en deels al in gang gezette ‘rationalisatie’ van de zorg is de constatering van Deloitte Corporate Finance (‘Fusies en overnames in de gezondheidszorg’, 2019), dat er al enige jaren een behoorlijke toename is van het aantal fusies en overnames van organisaties in de zorg al dan niet het gevolg van op faillissement afstevenende zorginstellingen. Met name in jeugdzorg, thuiszorg en ggz.

Overnames zijn voor de eigenaren van de nieuwe organisatie vaak aanleiding om de efficiency te verbeteren. Toepassing van nieuwe technologie valt echter pas in vruchtbare bodem wanneer deze gezond is gemaakt met slimmere organisatievormen waarin processen worden gestroomlijnd en arbeidsplaatsen bespaard.

Of dit altijd gunstig uitpakt voor cliënten is afhankelijk van de wijze waarop die veranderingen worden ingezet. Namelijk of ook gekozen wordt voor slimme organisatievormen waar de gezondheidsuitkomsten voor de cliënt centraal staan. En dat, heb ik eerder uiteengezet in De zorg moet beter gaan presteren, stijgende kosten, is niet vanzelfsprekend. Zorgconsumenten hebben weinig invloed op de kosten en de kwaliteit van de zorg.

Sociale innovatie als wenselijk perspectief

Een veel boeiender perspectief ontstaat wanneer technologische vernieuwingen kunnen worden gecombineerd met slimme organisatievormen. Waarbij:

  • de cliënt meer in regie is
  • meer uitgegaan wordt van integrale zorg en samenwerking waarbij professionals en cliënten met elkaar worden verbonden via korte lijnen in overzichtelijk netwerken.

Zorgaanbieders zullen hun organisaties moeten veranderen en stoppen met het reguliere zorgaanbod vanuit hun specialistische invalshoek. In plaats daarvan moeten zij hun organisaties vormgeven gebaseerd op coaching en ondersteuning van hun cliënten. Waarbij ze zich in hun wensen en behoeften verdiepen en met andere professionals een integraal ondersteunend zorgaanbod ontwikkelen, doen wat mensen nodig hebben. In samenwerking met cliënten en familie geven zij dan de zorg vorm. Alleen zo kunnen zij nog van toegevoegde waarde zijn voor hun cliënten.

Het ontwikkelen van nieuwe organisatievormen roept niet alleen de vraag op hoe je die ontwerpt, maar ook hoe je de noodzakelijke cultuurverandering realiseert.

Daarover een volgende keer.