Ga naar de hoofdcontent Pijl naar beneden icoon
Frank Verschuur

Frank Verschuur

adviseur organisatie-innovatie

Stijgende kosten

Gezondheid en kwaliteit van leven zijn de afgelopen decennia enorm verbeterd. Daaraan heeft de ontwikkeling van de zorg belangrijk bijgedragen. Toch staan de kwaliteit en toegankelijkheid van de zorg onder druk door toegenomen kosten.

Fundamentele vernieuwingen van de organisatie van de zorg zijn nodig om de prestaties van het hele systeem te verbeteren. En daar hebben zorgverleners, overheid, zorgverzekeraars en burgers en cliënten en hun vertegenwoordigers een rol in. In een reeks van 5 belicht ik dit thema. Deel 1: stijgende kosten

Productiviteit

De productiviteit is een maat voor de prestaties van de organisatie van de zorg  voor cliënten en burgers. Het is de verhouding tussen de kosten die we maken en de daarmee gerealiseerde gezondheidsuitkomst in een land, regio of wijk. Organisaties kunnen proberen deze verhouding gunstig te beïnvloeden door de zorg zo te organiseren dat de kosten omlaag gaan of gelijk blijven en de kwaliteit omhoog gaat, zodat een betere gezondheid bereikt wordt voor zo veel mogelijk mensen. Als eerste kijken we naar de kostenontwikkeling.

Je ziet op een illustratie in zwarte inkt en aquarelverf 5 ouderen naast elkaar: een man met duikbril op in een gestreept badpak, een stevige vrouw in gele jas met rode tas achter een rollator, een man in een vissers-outfit met hengel waaraan een vis bungelt, een vrouw in nachtjapon, grijze haren door de war, met twee knuffelberen en een man met een trekharmonica. Ze lachen je tegemoet. Onder deze mensen staat: wij zijn te duur?
Illustratie: Leontine Hoogeweegen, www.tienstekenlab.nl

Zorgkosten stijgen harder dan verdiensten

De kosten van de zorg zijn enorm gestegen. Ze overstijgen ruimschoots de groei van wat wij zijn gaan verdienen in Nederland. Volgens cijfers van het Centraal Planbureau ‘produceerden’ wij met elkaar in 2017 ongeveer 12% meer dan in 2006 (bruto binnenlands product). Ook de kosten van onderwijs, sociale zekerheid, openbaar bestuur en zorg zijn gestegen. Bijna alle sectoren lieten een grotere kostenstijging zien.

De zorg is kampioen: de kosten zijn meer dan 32% gegroeid ten opzichte van 2006. Daar zit natuurlijk een fors probleem. Een steeds groter deel van wat wij in dit land verdienen gaat op aan de zorg.

De zorg is kampioen: de kosten zijn meer dan 32% gegroeid ten opzichte van 2006.

Echte marktwerking

Zou er sprake zijn van echte marktwerking, dan zouden cliënten stijgende kosten kritisch volgen en afwegen of zij de prijs over hebben voor de zorg die ze krijgen. Als zorgconsumenten werkelijk kunnen kiezen, dan oefenen ze druk uit op zorgaanbieders om hun productiviteit te verbeteren.

Bij marktwerking hebben klanten keuze tussen aanbieders. Dat spoort organisaties aan tot productiviteitsverbetering. Aanbieders strijden zo om de gunst van de klant.

Geen marktwerking in de zorg

Maar er is geen sprake van echte marktwerking. Prijzen komen niet tot stand via vraag en aanbod. De overheid stelt de beleidskaders en financiële kaders vast. Daarmee wordt via een beperkt aantal zorgverzekeraars zorg georganiseerd en gebudgetteerd. Met andere woorden: zorgconsumenten hebben weinig invloed op de kosten en dus ook op de prijzen voor de zorg. En het is maar de vraag of de ervaren kwaliteit van zorg in balans is met de prijs die zij ervoor betalen.

Het is maar de vraag of de ervaren kwaliteit van zorg in balans is met de prijs die zorgconsumenten ervoor betalen.

Vergrijzing, ontgroening en meer medische mogelijkheden

De oorzaken van de kostengroei zijn divers. Een belangrijke oorzaak is de groeiende zorgvraag door vergrijzing en ontgroening. De babyboomgeneratie die opgroeide in de jaren ’60 maakt dat onze bevolking de komende jaren uit meer ouderen bestaat. Ouderen zijn kwetsbaarder en hebben meer zorg nodig. Daarnaast zijn de mogelijkheden voor behandeling toegenomen. Dat leidt eveneens tot een stijgende zorgvraag.

De extra uitgaven in de zorg zijn vooral besteed aan de toename van de zorgvraag (de zorgconsumptie) en in veel mindere mate aan de kwaliteit van de zorg.

Gewijzigd zorgstelsel verbetert productiviteit niet

In 2006 is ons nieuwe zorgstelsel ingevoerd. De bedoeling was dat er (enige) marktwerking zou ontstaan. Door enerzijds een vorm van concurrentie tussen zorgverzekeraars te stimuleren en anderzijds een vorm van concurrentie tussen zorgaanbieders te stimuleren. Met de impliciete verwachting: de kosten worden beheersbaar en de kwaliteit – en daarmee indirect de gezondheidsuitkomst - blijft op zijn minst gelijk.

Die verwachting is niet uitgekomen voor de kostenbeheersing. Alleen tussen 2012 en 2014 zijn de zorgkosten tijdelijk gelijk gebleven. De stijging heeft zich daarna weer voortgezet. En dat betekent dat ook de kwaliteit onder druk staat als de kosten niet verder mogen toenemen.

Dit zorgstelsel heeft de productiviteit niet verhoogd. Daardoor dreigen we in ernstige problemen te komen.

Kwaliteit op peil houden

Kortom, dit zorgstelsel heeft de productiviteit niet verhoogd. Daardoor dreigen we in ernstige problemen te komen. Als je bij een toenemende zorgvraag de kwaliteit van de zorg op peil wilt houden of verbeteren zonder enorme kostenstijging, moet de productiviteit omhoog.

Het is daarom interessant om te bekijken hoe we met elkaar de zorg organiseren en wat dat betekent voor de kwaliteit van de zorg. Misschien ontdekken we dan ook waarom de productiviteit niet is verbeterd. Een mooi onderwerp voor mijn volgende blog.

Met mij doorpraten over dit vraagstuk?

Ik hoor graag jouw visie.