Ga naar de hoofdcontent Pijl naar beneden icoon
Frank Verschuur

Frank Verschuur

trainer

Veranderen naar het nieuwe organiseren in de zorg

Gezondheid en kwaliteit van leven zijn de afgelopen decennia enorm verbeterd. Daaraan heeft de ontwikkeling van de zorg belangrijk bijgedragen. Toch staan de kwaliteit en toegankelijkheid van de zorg onder druk door toegenomen kosten.

Fundamentele vernieuwing van de organisatie van de zorg is nodig om de prestaties van het hele systeem te verbeteren. In deze blog aandacht voor de verandereing naar het nieuwe organiseren in de zorg.

Tekening van Leontine Hoogeweegen. Je ziet op deze illustratie in zwarte inkt en aquarelverf 6 mensen samen in een houten motorbootje. Ze varen. ‘Daar gaan we!’ staat er in het water geschreven. In de boot zien we een enthousiaste man verkleed als haai aan het roer. Daarnaast iemand in een geel jaren ’40 duikerspak, inclusief helm, met in de handen een sikkel. Deze persoon kijkt nogal ambivalent. Hiernaast een vrolijke koning in een hermelijnen mantel, gouden kroon op het hoofd, met een groot visnet. Daarnaast een man met duikbril op, in zwembroek, met een harpoen. Hij krabt zich met één hand achter het oor. Over de reling hangt iemand met een groen gezicht die er weinig gelukkig uitziet. Tot slot, voor op de boot, een vrouw in politiepak met handboeien in de handen. Daar gaan ze!
Illustratie: Leontine Hoogeweegen, www.tienstekenlab.nl

De vraag is niet of maar hoe de zorg verandert

Om toegankelijkheid en kwaliteit van de zorg te behouden, moet ons zorgsysteem drastisch veranderen in de richting van ‘het nieuwe organiseren’. Wat ik bedoel?

‘Het oude organiseren’ is gebaseerd op organisaties van professionals:

  • met een gespecialiseerd aanbod
  • die doorverwijzen wanneer zorgvragen niet passen in het eigen aanbod
  • die alleen verantwoordelijkheid nemen voor de eigen behandeling.

‘Het nieuwe organiseren’ is gebaseerd op:

  • integrale analyse van de behoeften van cliënten
  • verantwoordelijkheid voor wat nodig is voor een betere gezondheid in brede zin
  • samenwerking in slimme multidisciplinaire netwerken waarbij professionals zelf onderdeel blijven uitmaken van het team rondom de cliënt – die zo veel mogelijk zelf in regie blijft
  • verantwoordelijkheid voor gezondheidsuitkomsten.

Bestaande patronen loslaten

Veranderen doen we voortdurend. Toch blijft het lastig. Mensen houden graag vast aan datgene waar ze aan gewend zijn. Dat geeft een gevoel van veiligheid. Tegelijkertijd weten we allemaal dat we er slechter van worden, als verandering te laat wordt ingezet of te traag verloopt. Hoe pakken we dan de verandering in de zorg gezamenlijk goed aan?

Laat ik het ‘oude organiseren’ en het ‘nieuwe organiseren’ concretiseren met voorbeelden:

Het oude organiseren: een uitzichtloze situatie

Een vrouw heeft toenemende klachten als gevolg van COPD. Ze voelt zich moe en uitgeput. Zij gaat naar de huisarts die al snel medicatie voorschrijft en haar adviseert te stoppen met roken. Daarnaast verwijst de arts haar naar een fysiotherapeut. Die geeft haar tips om te bewegen.

Helaas heeft dit weinig effect. Ze raakt steeds verder uitgeput en de medicijnen zorgen voor hartkloppingen en keelpijn. Ze wordt er moedeloos van. Ook het stoppen met roken lukt niet erg – ze wordt er alleen maar dikker van.

Het lukt haast niet om wat vaker te gaan wandelen, want zij verzorgt ook nog haar twee gehandicapte zoons. Zo komt ze nooit af van de medicatie en raakt ze haar zin in het leven kwijt. Als het zo doorgaat zal ze haar kinderen niet meer kunnen verzorgen en zullen zij naar een instelling moeten. Een uitzichtloze situatie.

Het nieuwe organiseren: meer eigen regie

Een vrouw heeft toenemende klachten als gevolg van COPD, voelt zich moe en uitgeput. In de gemeente is een nieuw initiatief, een multidisciplinair werkend team. Na een brede intake krijgt ze een uitnodiging om een aanpak te bespreken met enkele leden van het team.

Er worden gezamenlijke afspraken gemaakt. Over ondersteuning bij het op juiste wijze inhaleren van de medicatie, een bewegingsprogramma en een cursus om van het roken af te komen.

Ze wordt begeleid door een coach, voeding wordt permanent afgestemd op de lichamelijke conditie en in lijn hiermee wordt geleidelijk de medicatie afgebouwd. Ook heeft het team haar in contact gebracht met een wandelgroep waarmee ze er wekelijks even helemaal uit is en kan bijtanken.

Mevrouw krijgt ondersteuning bij de verzorging van haar twee gehandicapte zoons door het inschakelen van een vrijwilliger.

Na een korte cursus ‘gezonde voeding’ krijgt ze nog enige begeleiding bij het gezond koken in de praktijk.

Gedurende het programma worden alle medische gegevens gemonitord en er is een periodiek voortgangsgesprek met de zorgcoördinator die onderdeel uitmaakt van het multidisciplinaire team. Daarnaast volgt mevrouw een workshop ‘assertiviteit’ om haar eigen inbreng richting de zorgmedewerkers te verbeteren.

Geleidelijk aan voelt zij haar conditie vooruitgaan. Ze kan met minder medicatie toe en daarmee worden ook de bijwerkingen minder en ze doet minder vaak een beroep op de zorgprofessionals. De zorg voor haar twee gehandicapte zoons kan zij veel beter aan.

Samen veranderen van structuren en gedrag

Veranderen doe je samen. Mensen zijn nu eenmaal ‘groepsdieren’. Maar binnen een groep zijn er verschillen. De één heeft sneller in de gaten dat er iets moet veranderen en gaat sneller op zoek naar nieuwe mogelijkheden dan de ander, die blijft zoeken op bekend terrein in de hoop het vertrouwde toch te kunnen behouden.

De pioniers vinden het eerst nieuwe wegen en dat gaat vaak gepaard met vallen en opstaan. De achterblijvers zien zo hun twijfels bevestigd en denken dat het allemaal zo’n vaart niet zal lopen. Maar uiteindelijk zullen ook zij de pioniers volgen, omdat na de eerste mislukkingen het vertrouwde aan het verdwijnen is en de pioniers inmiddels kans hebben gezien hier en daar succesvol te zijn.

Maar als gezegd, wanneer je een verandering niet goed aanpakt vis je achter het net en zullen met vervelende ingrepen alsnog kostenbesparingen doorgevoerd moeten worden, waarbij toegankelijkheid en kwaliteit van de zorg worden verminderd.

Het veranderproces in drie fasen

Succesvolle verandering organiseer je door enerzijds het organiseren van goede kennisinbreng (ook van buitenaf) en tegelijkertijd eigendomsgevoel van alle betrokkenen. Daarbij is extra aandacht nodig voor het ontwikkelen van onderlinge verbinding tussen de diverse betrokken spelers in het te ontwikkelen netwerk. Dit zijn niet alleen deelnemers van zorgorganisaties en patiënten- en cliëntenorganisaties, maar ook die van zorgverzekeraars en overheid.

Het overbruggen van verschillen en ontwikkelen van onderling vertrouwen tussen deze deelnemers uit verschillende organisaties, beroepsachtergrond en (ervaren) status, is essentieel. In gezamenlijke bijeenkomsten en werkconferenties op lokaal en regionaal niveau doorlopen zij de volgende fasen:

  • Visie ontwikkelen. Fris kijken naar hoe we de zorg hebben georganiseerd en wat daarvan de gevolgen zijn, waarbij het loskomen van eigen waarheden, de essentie vormt. Daarvoor kun je onder andere ‘systeembeschrijvingen’ gebruiken, want mensen zijn allemaal geneigd vast te blijven houden aan hun eigen denkbeelden.
  • Ontwerpen en verbinden. Vanuit nieuwe inzichten ontstaan concrete ideeën over nieuwe structuren. Men wordt zich bewust dat zo’n structuur vereist dat meer in teamverband met verschillende vakdisciplines en cliënten moet worden samengewerkt. Dat confronteert de deelnemers met hun huidige werkwijze waar muren tussen de verschillende zorgaanbieders maken dat ieder zijn eigen gang gaat. Er wordt gewerkt aan onderling vertrouwen.
  • Samen gaan doen. Goede inhoudelijke en mentale voorbereiding is nodig: Beeldvorming van de af te leggen route en voorbereiding op de hobbels die je onderweg kunt tegenkomen, zoals gezamenlijk problemen oplossen die je niet eerder tegenkwam en de teamdynamiek: hoe ondersteunen we elkaar als het spannend wordt, wie neemt de leiding?

Wil je hier eens verder over praten? Graag, neem contact met me op!