Ga naar de hoofdcontent Pijl naar beneden icoon
Joos Vaessens

Joos Vaessens

directeur

Maakbare samenleving? Vergeet het!

Vorige week sprak ik een directeur van een grote koffieleverancier. Hij deed mij denken aan veel voorzitters van patiëntenorganisaties.

Het bedrijf waar hij voor werkt, was net overgenomen door een equityfonds. Over het algemeen heeft zo’n fonds alleen interesse in kortetermijn shareholdervalue, populair gezegd ‘snelle winst’.

Bittere koffie

De goede man vertelde me dat sinds kort de spreadsheets dominant zijn. De aandacht voor de kwaliteit van de koffie, de beleving van de klant bij het consumeren, het plezier dat zijn medewerkers hadden bij het leveren van hun diensten verdampten. Kortom, shareholdervalue, het geld, gaat hier boven stakeholdervalue.

Heeft u weleens koffie gedronken die te lang op het kookplaatje heeft gestaan? Precies, zo bitter was ook zijn verhaal.

Maakbaarheidsidee

Ik zie zijn relaas als een uiting van de manier waarop we hebben geleerd te denken vanaf de jaren 80 en 90 van de vorige eeuw. De tijd van de industrialisatie en daarna de eerste hausse van automatisering gaf het idee dat alles maakbaar, lineair en oplosbaar is. Bovendien kon je als organisatie met een slimme strategie de wereld min of meer naar je hand zetten.

Die manier van denken, is nog steeds sterk ingebakken in het denken van onze leiders (vaak in die periode opgeleid).

Heeft u weleens koffie gedronken die te lang op het kookplaatje heeft gestaan? Precies, zo bitter was ook zijn verhaal.

Nieuw perspectief

Ik durf de stelling aan dat onze wereld inmiddels complexer is. Het is niet langer oorzaak-gevolg, maar een complex netwerk van samenhangende aspecten. Als we blijven handelen zoals we nu doen, creëren we juist chaos. 

Dus, laat los dat de wereld maakbaar en planbaar is en accepteer dat je onderdeel bent geworden van een groot samenhangend geheel, waarin samenwerken en wendbaarheid de kernwoorden zijn.

Als de passie van de koffieleverancier verdwijnt, omdat dit geen waarde lijkt te hebben, en simpel spreadsheetterrorisme ervoor in de plaats komt, dan verdwijnt uiteindelijk ook de aandeelhouderswaarde. Wat mij betreft het paard achter de wagen.

Complexiteit het hoofd bieden

Met andere woorden: we zullen steeds meer aandacht moeten hebben voor de complexiteit van de vraagstukken. Die complexiteit komt vaak doordat meerdere partijen betrokken zijn met allemaal hun eigen perspectief. En doordat veranderingen snel gaan: terwijl we nog in de besluitvorming zitten, is de wereld weer veranderd en moeten we onze beslissing alweer aanpassen.  Bovendien leven we in een wereld waarin we steeds minder handelen vanuit macht en hiërarchie (verticaal) maar meer vanuit gezag en afstemming (horizontaal en in netwerken).

Concreet voor patiëntenorganisaties

Wat betekent dit nu voor de patiëntenorganisatie van de toekomst? Zonder uitputtend te willen zijn:

  1. Accepteer dat de wereld niet meer maakbaar is en dat ‘oorzaak-gevolg’ redeneringen in het merendeel van de gevallen niet meer werken.
  2. Antwoorden op vraagstukken vinden we tegenwoordig altijd en alleen in samenwerking. Daarmee neemt de kwaliteit van de antwoorden aanzienlijk toe.
  3. Erken dat strategie en besluitvorming permanent aan de orde van de dag zijn. Langetermijn ambities voor de bedoeling, meerwaarde en impact zijn prima, meerjaren activiteitenplannen zijn achterhaald. We leven in een wereld van ‘nooit af’.
  4. Samenwerking werkt vanuit vertrouwen en het verbinden van belangen en ambities.

Als we blijven handelen zoals we nu doen, creëren we juist chaos.

Dus de patiëntenorganisatie van de toekomst moet goed zijn in:

  • Het maken van stakeholdersanalyse, met wie hebben we allemaal te maken bij “dit voorliggende” vraagstuk? En wat willen zij en wat willen wij? Wat is ons verlangen?
  • Het werken vanuit het vraagstuk (en niet vanuit de zelfbedachte oplossing) en de verschillende ervaringen die de stakeholders hebben bij dat vraagstuk
  • Samenwerken in netwerken; werken vanuit vertrouwen, verwondering en verlangen
  • Het gebruikmaken van hun gezag op basis van goed onderbouwde ervaringsdeskundigheid bijvoorbeeld op basis van een goede achterbanraadpleging.
  • Wendbaarheid in besluitvorming op basis van verzamelde feedback (sense)
  • De oplossingen of de oplossingsrichting steeds weer aan te passen (kill your darlings, experimenteer en maak prototypes)

Lekkere koffie

Ik weet niet wat uw ervaring is, maar het zetten van echt lekkere koffie vraagt vaak net even iets meer tijd en aandacht (goede bonen, juiste balans tussen water en koffie, juiste temperatuur, voorverwarmde kopjes, etc.). Ik gun mijn gesprekspartner ‘in koffie’ dat hij binnenkort weer met lekkere koffie en de beleving ervan bezig kan zijn, in plaats van met geld voor de shareholders.

Zijn motto is: “als er geen goede koffie is, kun je de zaak wel sluiten”.  Misschien was dat wel het probleem van V&D.

V&D van de toekomst?

In deze blog borduurt Joos Vaessens voort op zijn vorige blog ‘V&D van de toekomst?’.