Ga naar de hoofdcontent Pijl naar beneden icoon
Joos Vaessens

Joos Vaessens

directeur

V&D van de toekomst?

Op een bijeenkomst over de patiëntenorganisatie van de toekomst mocht ik recent een praatje houden. Ik vertelde dat ik een paar stenen in de vijver zou gooien om het gesprek op gang te brengen. Later tijdens de borrel zei iemand me: “Dat waren geen stenen, dat waren bommen”, maar ook: ”goed dat dat een keer hardop gezegd wordt”.

De kern van mijn betoog: patiënten- en cliëntenorganisaties van nu geven zich, in mijn ogen, nog te weinig rekenschap van de belangrijke ontwikkelingen die van invloed zijn op hun positie en ambities.

Om het gesprek van een beetje vuur te voorzien heb ik de vergelijking gemaakt met V&D. Een organisatie die heel lang het straatbeeld bepaalde, heeft uiteindelijk de slag gemist. Waren hun producten van laagwaardige kwaliteit? Nee, niet echt denk ik. Klopte hun positionering in de markt? Blijkbaar is het hen niet meer gelukt om op tijd het roer om te gooien.

Inkttekening in blauw, rood, oranje, wit en zwart. Je ziet een stad, het zou Utrecht kunnen zijn: nieuwbouw, hoge futuristische flats en daarvoor lagere huizen met trapgevel aan de gracht. Een knalblauwe lucht. Links, in zwart-wit, twee markt-stands. Eén met ‘peren te koop’ en ‘4 voor de prijs van 1’ waarin een man boos staat te kijken, zijn bakken gevuld met peren. Rechts van hem, ook in zwart-wit; ‘Worst van Wim’ en ‘Lekkerrrrr’. Wim staat in zijn worstenstand met armen over elkaar geslagen. Ook hij ziet er nors uit. Zijn bakken nog vol worst. Naast deze twee zuurpruimen een massa gekleurde mensen (in rood, oranje en blauw) die zich naar een soort reuzenrad beweegt. ‘Peren & worst’ lezen we groot op het reuzenrad. Uit twee mandjes in het reuzenrad lezen we tekstballonnetjes: ‘Lekkerrrrrr!’ en ’Stap in!’ De mandjes in het reuzenrad zitten vol blije mensen. In de lucht hangt een helikopter waaruit een mens omlaag zakt. ‘Ik doe ook mee!’ roept dit mens.
Illustratie: Leontine Hoogeweegen, www.tienstekenlab.nl 

Stormvlag

En omdat ik de patiëntenbeweging een warm hart toedraag, vind ik het mijn rol om de stormvlag te hijsen. Waar zitten mijn grootste zorgen als ik naar de organisatie van de patiëntenbeweging kijk?

Maakbaarheid

Om een antwoord te vinden op de vraagstukken waar we voor staan, kunnen we niet meer rekenen op het oude maakbaarheidsmodel. Probleemoplossingen zijn niet meer lineair en planbaar. Bovendien zijn ze ook niet meer door één organisatie te behappen.

We zullen moeten leren omgaan met complexiteit, beweeglijkheid, het feit dat het nooit af is en dat er altijd vormen van samenwerking nodig zijn om oplossingen of, beter gezegd, richting van handelen te vinden.

We leven in een wereld waarin systemen soms dominanter zijn dan de bedoeling is.

Joos Vaessens

Verenigen en dé vereniging

Rond vraagstukken zullen mensen zich altijd blijven verenigen. De vraag is of de (juridische) vereniging met zijn interne dynamiek van ledenvergaderingen of -raden nog het vehikel is om snel en wendbaar te zijn. Naast de juridische structuren moeten we nieuwe vormen van samenwerking vinden die gebaseerd zijn op vertrouwen. Te vaak begint de discussie bij de vorm en niet bij de bijdrage die ieder aan de inhoud kan leveren.

Bedoeling

We leven in een wereld waarin systemen soms dominanter zijn dan de bedoeling is. Kijk bijvoorbeeld alleen al naar de ambities van patiëntenorganisaties om voor de grote doelgroep te werken en de systeemwereld die hen oplegt om te focussen op leden. Gelukkig dringt ook het besef door dat de vragen 'Waar ging het ook alweer om?', 'Wat wilden we ook alweer bereiken?' en 'Welke toegevoegde waarde hebben we?' belangrijker zijn. 

Technologie

Een vraagstuk van een heel andere orde is hoe om te gaan met alle technologische ontwikkelingen die zichtbaar worden in de wijze waarop we zorg steeds meer kunnen laten aansluiten op de kenmerken van de mens zelf. Maar ook in de wijze waarin samenwerken buiten de gebaande paden mogelijk wordt. Actieve burgers gaan daar gebruik van maken, wat nu al soms leidt tot verontwaardiging bij de patiëntenorganisaties.

Oude schoenen

Nu snap ik heel goed dat zo’n bom in de vijver ook onmacht oplevert. Wat moeten we nu dan doen? Welke strategische keuzes moeten we maken? Welke vormen zijn er dan voor de toekomst?

Voor nu: ik denk dat 'en-en' oplossingen meer kans van slagen hebben dan 'of-of' oplossingen. Dus gooi uw oude schoenen nog niet weg. De functies die patiëntenorganisaties vertegenwoordigen zijn nog volop nodig.  

V&D was te laat met bijsturen. Ik gun de patiëntenorganisaties een ander perspectief.